ΠΟΤΕ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ ΠΟΝΟ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Το 1983 ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Ronald Reagan, συνέταξε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Human Life Review στο όποιο έθιξε άμεσα την πιθανότητα να μπορεί το έμβρυο να ανταποκρίνεται στον πόνο. Στη συνέχεια, άρχισε η συζήτηση σχετικά με την ύπαρξη του εμβρυικού πόνου με μια επισκόπηση που δημοσιεύτηκε στο New English Journal of Medicine σχετικά με την αναγκαιότητα της παροχής αναλγησίας και αναισθησίας στις περιπτώσεις εμβρυικής χειρουργικής. Έκτοτε, το θέμα μετατοπίστηκε από την επιστημονική βάση του και έγινε βορά σε πολιτικές σκοπιμότητες και θρησκευτικές αντιπαραθέσεις που χρησιμοποίησαν την βιοηθική και την νομοθεσία για να «προασπίσουν» το δικαίωμα του αγέννητου παιδιού από την μια πλευρά και την ελευθερία της γυναίκας να διαχειρίζεται το σώμα της κατά βούληση, από την άλλη. Σε ότι αφορά την ιατρική κοινότητα, αν και υπάρχουν διαφορετικές προσωπικές τοποθετήσεις σχετικά με το θέμα της άμβλωσης, υπάρχει κοινή συναίνεση ότι δεν μπορούν να επηρεάσουν την αναζήτηση της επιστημονικής τεκμηρίωσης σχετικά με την χρονική περίοδο που το έμβρυο βιώνει πόνο.

Σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο πραγματοποιούνται 56 εκατομμύρια αμβλώσεις που αντιστοιχούν στο 25% των κυήσεων. Σε αναπτυγμένες οικονομικά χώρες, με σχετικά φιλελεύθερους νόμους για τις αμβλώσεις, η διακοπή της κύησης πραγματοποιείται πριν την 13η εβδομάδα της κύησης. Η κοινή τοποθέτηση των ιατρών είναι πως στο συγκεκριμένο διάστημα δεν υπάρχει πιθανότητα να αντιλαμβάνεται το έμβρυο κάποιας μορφής πόνου. Αντίθετα, για τις αμβλώσεις που γίνονται μετά την 13η εβδομάδα, και που είναι ιατρικές και χειρουργικές, υπάρχει διχογνωμία σχετικά με το θέμα του εμβρυικού πόνου. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι χειρουργικές επεμβάσεις στα έμβρυα γίνονταν χωρίς αναλγησία και αναισθησία, αφενός γιατί υπήρχαν φόβοι για την ασφάλεια του εμβρύου και αφετέρου γιατί θεωρείτο μη ώριμο νευρολογικά για να βιώσει πόνο. Οι μελέτες που ακολούθησαν, όμως, και οι κλινικές δοκιμές οδήγησαν στην εφαρμογή της πάγιας τακτικής χορήγησης αναλγησίας-αναισθησίας σε όλες τις εμβρυικές χειρουργικές παρεμβάσεις.

Πολύ συχνά, αλλά χωρίς να ισχύει, αναφέρεται πως υπάρχει κοινή συναίνεση ότι ο πόνος δεν μπορεί να υπάρξει πριν τον σχηματισμό του φλοιού και την σύνδεσή του με την περιφέρεια μέσω του νωτιαίου μυελού και του θαλάμου. Επειδή όλες αυτές οι ανατομικές και λειτουργικές εξελίξεις δεν είναι εφικτό να ολοκληρωθούν πριν την 24η εβδομάδα της κύησης, διατυπώθηκε και η άποψη της ανυπαρξίας του πόνου. Αναμφίβολα, όμως, δεν υπήρξε ποτέ συναίνεση ότι ο εμβρυικός πόνος δεν υφίσταται πριν την 24η εβδομάδα της κύησης. Πολλές μελέτες που ερευνούν τον πόνο του εμβρύου εικάζουν πως το κατώτερο χρονικό όριο αντίληψης των επώδυνων ερεθισμάτων τοποθετείται πριν τις 20 εβδομάδες. Έρευνες έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση την αναγκαιότητα του φλοιού για την εμπειρία του πόνου, θεωρώντας τον ρόλο του υπερτιμημένο.

Οι τρέχουσες νευροεπιστημονικές αποδείξεις υποστηρίζουν πως η παρουσία των θαλαμοειδών προβολών την 12η εβδομάδα της κύησης συνεπάγεται λειτουργική ισοδυναμία με τις αντίστοιχες της 24ης εβδομάδας που μέχρι πρότινος θεωρούνταν υπεύθυνες για την αίσθηση του πόνου. Είναι σαφές, πως υπάρχει διχογνωμία και είναι ορθό να επισημανθεί πως η εξασφάλιση της κοινής συναίνεσης ή η διάθεση του θέματος σε ψηφοφορία για την επικράτηση της άποψης της πλειοψηφίας δεν είναι ο κατάλληλος τρόπος της επίλυσης των επιστημονικών διαφορών. Ανεξάρτητα από το αν υπήρξε κάποτε συναίνεση επί του θέματος, είναι πλέον σαφές πως η συναίνεση δεν είναι αξιόπιστη.

Επιπρόσθετα, μια διαφορετική προσέγγιση του ζητήματος του πόνου στο έμβρυο εστιάζεται στον ορισμό του. Σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση για την Μελέτη του Πόνου, «ο πόνος είναι μια υποκειμενική δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία που σχετίζεται με πραγματικές ή πιθανές βλάβες. Κάθε άτομο μαθαίνει την εφαρμογή της λέξης «πόνος» μέσω εμπειριών που σχετίζονται με τραυματισμό στην πρώιμη ζωή». Όπως επισημαίνουν πολλοί επιστήμονες, ο συγκεκριμένος ορισμός είναι πολύ απαιτητικός και περιορίζει τον πόνο σχεδόν αποκλειστικά σε αρκετά ώριμα ανθρώπινα όντα. Η ακριβής φύση της εμπειρίας του πόνου στο έμβρυο είναι προς το παρόν άγνωστη και ίσως παραμείνει. Δυστυχώς, κανένας μας δεν μπορεί να επιστρέψει σε μια κατάσταση συνειδητής «αθωότητας» για να αναφέρει την ύπαρξη του πόνου πριν από την αυτό-ανακλαστική ζωή μας. Παρόλα αυτά ελπίζουμε πως άλλοι κλινικοί ιατροί, νευροεπιστήμονες και ψυχολόγοι θα μπορέσουν να ρίξουν κάποτε φως σε αυτό το σκοτάδι που καλείται εμβρυικός πόνος.